Korktuğun ölümü kendi elinle

Selâmün aleyküm,

Bu hafta Fütûhu'l-Gayb serisine geri döndüm. Seriyi kanalda yarım bıraktım — altıncı makaleden sonra sessizlik geldi, arkasından askerlik geldi ve yedinci makale için verdiğim söz hâlâ ödenmedi. Bu bültende o sözü tekrar ediyorum ama tarih vermiyorum; verdiğim tarihi tutamamak, tarih vermemekten daha kötü.

Bugün elimizdeki dördüncü makale. Ve bu makale, serinin en rahatsız edici cümlesini kuruyor.

Asıl mesele.

Abdülkadir Geylânî diyor ki: korktuğun o ölümü sen kendi ellerinle gerçekleştir. Kastettiği biyolojik ölüm değil — kıyaslayan, onaya muhtaç olan, sabah gözünü açar açmaz kendini eksik hisseden sahte benliğin ölümü.

Metnin anahtarı tek bir kelime: müstağnî. Kökü gınâ, yani zenginlik. Ama cüzdanın değil gönlün zenginliği. Geylânî'nin ölçüsü şu: cebinde paran vardır, o para bir gecede yok olsa kıymetinden bir gram eksilmez — çünkü itimadın kâğıda değil, rızkı verene. İmam Gazâlî İhyâ'da aynı yeri işaret ediyor: hakîki hürriyet, Allah'tan gayrısından ümidi kesmektir.

Bunun bugünkü karşılığını Byung-Chul Han'ın teşhisiyle beraber okuyunca mesele daha net görünüyor. Han'a göre eskiden tepemizde bir efendi vardı, "çalış" derdi; kölelikti ama düşman belliydi. Şimdi efendi gitti, yerine "yapabilirsin" sloganı geldi. Artık kimse bizi sömürmüyor — biz kendimizi sömürüyoruz. Ve kendi kendini sömüren birinin grev yapabileceği bir kapı yok.

Yazıda Nietzsche'nin üç dönüşümünü (deve, aslan, çocuk) Geylânî'nin insan-ı kâmiliyle karşılaştırıyorum. İkisi de aynı zinciri görüyor, ikisi de kırılmasını istiyor. Ayrıldıkları yer, zincir kırıldıktan sonra boşalan tahta kimin oturduğu. Bir de Diyojen var: dünyanın hâkimi karşısında "gölge etme, başka ihsan istemem" diyebilen adam. O an orada kimin sultan olduğu meselesi.

Şunu da yazıda açıkça kuruyorum: bu bir korkutma metni değil. Ölümle terbiye etmek, korku üzerinden dönüşüm satmak buranın işi değil. Kaldıraç merak, izzet ve mes'ûliyettir. Ve "benim şartlarım farklı, borcu olan adama gönül tokluğu öğütlemek zulümdür" itirazını en güçlü hâliyle kurup cevaplıyorum — çünkü o itiraz haklı.

Sonda yedi günlük küçük bir vazife var: uyandıktan sonraki ilk altmış saniye.

Yazının tamamı: https://berkehalilbayraktar.com/blog/manevi-olum

Bu haftanın sualı:

Dün yaptığımız işlerin kaçını hakîkaten yapmak istedik, kaçını birinin görmesi ihtimali için yaptık?

Allah'a emanet olun.